("Нестер Янкас пурнăçĕпе пултарулăхĕ" кĕнекене вуласа тухнă хыççăн пуçа килнĕ шухăшсем)

Шупашкарти “Çĕнĕ Вăхăт” типографире 6 çул каяллах кун çути кăтартнă кĕнеке пирки тахçанах тивĕçлĕ хаклав сăмахĕ калас тесе пурăнса çак тарана çитсе тухнине сиссе те юлаймарăм пулас. Пĕр ĕмĕт-тĕллев тытнă “Трак ен” ентешлĕхпе Нестер Янкас ячĕллĕ культурăпа искусство тата литература пĕрлĕхĕ вулакансене чăннипех паха парнепе савăнтарни мĕн паян кунчченех уçăмлăн сисĕнсе-курăнса тăрать. Çавăншăн авторсен ушкăнне, редколлеги членĕсене, пухнă материалсене вырнаçтарса редакциленĕ Осип Алексеевич Алексеева (Ăсан Уçăпне) пуçăма çĕре çитичченех тайса чун-чĕререн тав тăвас килет. (Кун-çулĕ пỹкле килсе тухнă Ăсан Уçăпĕн чунĕ çỹлти патшалăхра, йышлă çăлтăр тĕнчинче вĕçсе çỹретĕрччĕ). ...Çичĕ çуллăх шкула çỹренĕ чухнех пуçласа илтнĕччĕ эпĕ Н. Янкас ятне. Унăн хрестоматие кĕме тивĕçнĕ “Чапаев вилĕмĕ” сăввине пăхмасăр калаттăмăр. Поэтăн ытти сăвви-поэмипе те шкул сакки çинчех паллашнăччĕ. Анчах Çавалпа Шетмĕ хутлăхĕнче вырнаçнă Янкас ялĕн мухтавлă ывăлĕн кун-çулĕ ытла та кăткăс лару-тăрура иртнине, вăл “Сармантей саманин” мăшкăлĕ пулса тăнине, аллинчи кĕслине вăхăтсăр, вăтăр виççĕрех ỹкернине чылайран тин, хам Красноармейски районĕнчи “Ял пурнăçĕ” хаçат редакцийĕнче ĕçлеме пуçласан кăна пĕлме тỹр килчĕ. Иртнĕ ĕмĕрĕн 60-мĕш çулĕсен варринче Трак енĕн çĕнĕрен тухма тытăннă вырăнти пичет органĕ хăй тавра мал ĕмĕтлĕ те хастар, пултаруллă та талпăнуллă çамрăксене явăçтарнăччĕ. Вĕсем пурте мана Янкасăн пĕчĕк тăван çĕршывне лайăхрах та тĕплĕнрех пĕлес шутпа çакăнта килсе тухнăн туйăнатчĕç. Пĕр-пĕринпе ăмăртмалла очерк-тĕрленчĕк çыракансем хушшинче ытларах сăвăçсемччĕ. Чĕлхем çине килнисене кăна асăнса иртем-ха апла: Михаил Сперанский, çак йĕркесен авторĕ, Петĕр Эйзин, Иван Егоров, Николай Ершов-Янгер, Николай Карай... Николай Ершов-Янгер хăй Нестер Янкаспа пĕр ялтан пулнипе тивĕçлипех мăнаçланатчĕ, мана тĕрлĕ енлĕ пултаруллă та анлă тавракурăмлă сумлă ентешĕ çинчен сехечĕ-сехечĕпе каласа пама хатĕрччĕ вăл.

Дата рождения: 1909 г.

Место рождения: ЧАССР, Цивильский р-н, дер. Янгасы

Пол: мужчина

Национальность: чуваш

Профессия / место работы: в редакции журнала "Сунтал", поэт

Место проживания: ЧАССР, г. Чебоксары, ул. К. Маркса, д.11, кв.10

Дата ареста: 25 июня 1941 г.

Обвинение: ст.58 п.10 ч.1 УК РСФСР - "Распространял панические настроения, вел антисоветскую агитацию. "

Осуждение: 21 октября 1941 г.

Осудивший орган: Судебной коллегией по уголовным делам Верховного Суда ЧАССР

Приговор: "Ефимова-Янгас подвергнуть лишению свободы сроком на 10 лет, с последующим поражением его на основании ст.34 УК в избирательных правах сроком на 5 лет. Зачесть предварительное заключение под стражей с 25.06.1941 г. и с этого времени считать ему время отбывания наказания. Меру пресечения оставить содержание под стражей." Определением Судебной коллегии по уголовным делам Верховного Суда РСФСР от 20.03.1942 г. приговор суда оставлен в силе.

Дата реабилитации: 19 апреля 1957 г.

Реабилитирующий орган: Президиумом Верхсуда РСФСР

Основания реабилитации: "Приговор Верхсуда ЧАССР и определение Верхсуда РСФСР в отношении Ефимова-Янгас Н.К. отменить, а дело по ст.4 п.5 УПК РСФСР производством прекратить."

Архивное дело: РГУ ГИА ЧР, Ф. 2669, оп.3, д.2511

Источники данных: БД "Жертвы политического террора в СССР"; Гос. Архив Чувашской Республики

Нестер Янкас ячĕллĕ пĕрлĕхĕн ĕçĕ-хĕлĕ (И.А.Прокопьев тата Г.Л.Тусли каласа параççĕ)

Чăваш Ен телерадиокомпани: ÇЫНСЕМ ТАТА ÇУЛСЕМ (Чăваш халăх поэчĕ Юрий Сементер каласа парать)