XVII ĕмĕрти Степан Разин утаман ертсе пынă хресченсен вăрçинче феодалсене хирĕç кĕрешме çĕкленнĕ халăхăн çар пуçĕсенчен пĕри — хăюллă чăваш Иксей Пайтулĕ пулнă. 
Тĕрĕссипе: халăх хăй суйланă çавăн пек пултаруллă çынсене. Авалхи хресчен ывăлĕ Пайтул хăйĕн ытларах чăвашсенчен тăракан пысăк полкĕпе патша çарĕсемпе вирлĕн çапăçнă, çав шутра чăваш çĕр-шывне пусмăртан хăтарас çĕрте чапа тухнă. Анчах та 1671 çул пуçламăшĕнче, Мăн Çавал шывĕ Атăла юхса кĕнĕ вырăнта, тан мар çапăçура пуçне хунă. Ăна хальхи Шупашкар районне кĕрекен Чемурша ял тăрăхне кĕрекен Чиканкасси çывăхĕнчи сăртра пытарнă. Халĕ вăл Çĕнĕ Шупашкар хулипе пĕрлешнĕ. Çапла вара Пайтул Искеев полковник халăх паттăрĕ пулса юлнă. Çак историлле пысăк пĕлтерĕшлĕ пулăм. 
Эпир, Красноармейски районĕнче пурăнакансем, Пайтул ячĕпе пуринчен те ытларах мухтанма пултаратпăр. Мĕншĕн тесен — вăл пирĕн ентеш пулнă: Карай ял тăрăхĕнчи Сурăмхĕрри ялĕнче çуралса ÿснĕ. Кăçал Пайтул Искеев вилнĕренпе 340 çул çитрĕ. Çавна май карайсем хăйсен легендăллă геройне асăнса, унăн тăван ялĕнче хăйне евĕрлĕ уяв ирттерме палăртрĕç. Вăл июль уйăхĕн 30-мĕшĕнче пулмалла. Ку тĕлĕшпе ятарлă хатĕрленÿ-йĕркелÿ комитетне 11 çынран çирĕплетнĕ. Комитета ертсе пыма районти историпе краеведени халăх музейĕн директорне В. С. Серафимова шаннă. Июлĕн 6-мĕшĕнче комитетăн пĕрремĕш ларăвне ирттерчĕç. Кунти йыша чи малтанах Сурăмхĕрри ялĕнчи активистсене, вĕрентÿпе культура ĕçченĕсене, районти тата Шупашкарти хамăр ентешсене — литературăпа искусство çыннисене кĕртнĕ. 
Йĕркелÿ комитечĕн пĕр ушкăнĕ çав кунах Сурăмхĕррине çитсе, уяв ирттермелли вырăна, Пайтула ĕмĕр-ĕмĕр асăнса пурăнма палăк-юпа лартмалли лаптăка пахаласа суйласа илчĕ. Уява халăх ял варрипе юхакан Кушлав шывĕ хĕрринчи хитре лапама пухăнать. Палăк-юпа вара ял сачĕ çумĕнче, асфальтлă çулсем хĕресленнĕ тĕлте — пурне те курăнмалли вырăнта лартмалла. 
Апла пулсан, уявччен юлнă вăхăтпа туллин усă курса, хамăрăн чаплăран та чаплă полководеца тата аслă поэт-юрăçа чыслăн сума сума пурте кар хутшăнар.

Николай Ершов